English

Patent, faydalı model, marka, lisans, yazılım ve teknik bilginin (know-how) aktifleştirilmesi ve amortismana tabi tutulması

Ülkemizde patent üzerindeki haklar 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile korunmaktadır. Patent, sahibine buluşu başkalarının izinsiz kullanmasını engelleme ve buluşu ekonomik açıdan değerlendirme hakkını sağlar. Patent ile sahibine buluşla ilgili tekel hakkı tanınmaktadır.

Patent hakkı, sahibine maddi ve manevi menfaatler sağlar. Patentli bir buluş hakkının sadece patent sahibine ait olması nedeniyle izinsiz olarak üretilmesi, satılması, kullanılması veya değerlendirilmesi mümkün değildir. Patent haklarının korunabilmesi için Patent Siciline mutlaka kaydettirilmesi gerekir.

Faydalı model, teknik bir buluşla ilgili olarak sahibine münhasır koruma sağlayan tescil edilmiş bir hak olarak tanımlanabilir. Faydalı modelde buluşun yeni olması ve sadece sanayiye uygulanabilir olması şartları aranmaktadır. Tekniğin bilinen durumu aşma şartı aranmamaktadır. Faydalı modeller ürüne dayalı olarak küçük buluşlar olarak da tanımlanabilirler.

556 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinde, marka; bir işletmenin mal ve hizmetlerinin bir başka işletmenin mal veya hizmetlerinden ayırt etmesi koşuluyla, kişi adları, sözcükler, şekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaret olarak tanımlanmıştır. Koruma hükümlerinden yararlanılabilmesi için markanın mutlaka Türk Patent Enstitüsü veya onun yetkili kıldığı makama başvurusu yapılarak tescil ettirilmesi gerekir.

PATENT VE FAYDALI MODELLERİN AKTİFLEŞTİRİLMESİ:

İşletme bünyesinde gerçekleştirilen buluşlar için alınan patentler ve faydalı modeller aktifleştirilmelidir. Patentin maliyeti ise buluş gerçekleştikten sonra patent almak için yapılan harcamalar ile buluşu geliştirmek için yapılan harcamalardan oluşan maliyet bedelidir. Veya SATIN ALMA BEDELİ üzerinden aktifleştirilir. Buluş gerçekleşmeden, araştırma safhasında yapılan giderlerin aktifleştirilmesi mümkün değildir. Patent almak için yapılan masrafların düşük rakamlar olması sebebiyle geçmiş yıllarda gider yazılmış olması halinde takip için BİR TL iz bedelle aktifleştirilmesini tavsiye ederim.

MARKALARIN AKTİFLEŞTİRİLMESİ:

İşletme içinde yıllarca süren faaliyete paralel yaratılan marka her ne kadar maddi olmayan duran varlık tanımına girse de, markanın aktifleştirilebilmesi için maliyetinin güvenilir biçimde hesaplanabilmesi gerekmektedir. İşletme içinde yaratılan markanın maliyetinin güvenilir biçimde ölçülmesi güçtür. Çünkü hangi giderlerin marka değerine ekleneceği konusunda belirsizlik bulunmaktadır. Doğrudan marka için yapılmayan ancak markayı destekleyen harcamaların marka değerine nasıl ekleneceğini belirlemek oldukça zordur. Bu nedenle, işletme içinde yaratılan marka/markalar ile direk ilişki kurulabilecek harcamaların (örnek; sadece markayı duyurmak için yapılmış reklam giderleri gibi) aktifleştirilmesi ve direk ilişki kurulamayan  harcamaların  ( Örnek;  firma ürettiği  malın  reklamını  yapınca  bedelini  gider yazabilir. Markaya  faydası da  vardır,  ancak tam olarak ölçülemez ve dolaylıdır.) gider kaydı mümkün olup, genel uygulama bu şekildedir. Ancak, bir bedel ödenmek suretiyle iktisap olunan markaların maliyet bedeli ile aktifleştirilerek amortismana tabi tutulmaları gerekir. Yine geçmiş yıllarda düşük masraf olması sebebiyle gider yazılan MARKALARIN 1.-TL iz bedelle aktifleştirilmesini öneriyorum.

BİR BEDEL ÖDENEREK SATIN ALINAN TEKNİK BİLGİ (KNOW-HOW) NİN AKTİFLEŞTİRİLMESİ:

İşletme içinde yaratılan, her türlü bilgi, tecrübe ve deneyimleri ifade eden know-how aktifleştirilemez ve bilançoda da gösterilemez. Ancak, bir bedel ödenerek satın alınması halinde satın alma bedeli üzerinden aktifleştirilmesi gerekir.

LİSANS BEDELLERİNİN DOĞRUDAN GİDER YAZILMASI:

Gayri maddi hakları aktifleştirmek ve bilançoda gösterebilmek için lisansı geçici almak veya kiralamak yeterli olmayıp, sahipliğinin de satın alınması yani gayri maddi hakkın iktisap edilmiş olması gerekir.

KNOW-HOW (teknik hüner, tecrübe), MARKA, PATENT, TELİF HAKKI, ROYALTY, UNVAN, İŞLETME HAKKI, İMTİYAZ HAKKI, YAZILIM gibi hakların LİSANSI geçici olarak kullanılmak için alınmışsa, bunların asıl sahibine ödenen lisans bedelleri kullanma süresine paralel ilgili yıllarda gider yazılacağından muhasebe kayıtlarında hak olarak görünmezler. Gayri maddi hakların belli süreli olarak kiralanması halinde de aktifleştirme yapılamayacağından, ödenen kira bedelleri dönemsellik ilkesi dikkate alınarak ilgili dönemlerde gider yazılacaktır.

Ancak yukarıda bahsedilen HAKLARIN tüm hakları satın alınmışsa AKTİFLEŞTİRİLEREK AMORTİ EDİLMESİ GEREKMEKTEDİR.

Ayrıca, akaryakıt dağıtım lisansı alınabilmesi için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na yapılan ödemelerin gayri maddi hak olarak aktifleştirilmesi ve amortismana tabi tutulması gerekmektedir. Maliye Bakanlığı’nın görüşü de bu yöndedir.  

PATENT, FAYDALI MODEL, MARKALAR, LİSANS VE TEKNİK BİLGİ (KNOW-HOW) İÇİN AMORTİSMAN AYRILMASI:

Vergi Usul Kanununun 315’inci maddesi gereğince, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin Maliye Bakanlığı’nca tespit ve ilan edilecek oranlar üzerinden itfa edilmesi gerekmektedir. Buna göre, imtiyaz, patent, lisans, faydalı model, unvan, telif, marka ve teknik bilgi (know-how) için tespit ve ilan olunan faydalı ömür 15 yıl olup, amortisman oranı %6,66’dır. Azalan bakiyeler usulüne göre %13,32 amortisman ayrılabilir.

BİLGİSAYAR YAZILIMLARI :

İşletim sistemleri ve uygulama programlar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

İletişim sistemleri, bilgisayarın çalışabilmesi ve belli fonksiyonları yerine getirebilmesi için zorunlu olan programlar bütünüdür. Bilgisayarlar uygulamada işletim sistemleri ile birlikte satın alındığından bilgisayarların maliyete dahil edilerek bilgisayarın faydalı ömrüne göre amortismana tabi tutulur.

Uygulama programları ise özel sipariş üzerine hazırlananlar veya belirli bir süre kiralananlar şeklinde olmaktadır. Özel sipariş üzerine hazırlanan programlar firmaların kendi bünyesinde belirli fonksiyonları yerine getirmek üzere hazırlatılmakta olup tüm mülkiyet hakkı da kullanıcıya geçmektedir. Bu tür bilgisayar programları amortisman tebliğlerinde 4.3. sırada yazılı olduğu şekilde 3 yılda %33,33 oranında amortismana tabi tutulmaktadır.

Belirli bir süre için kiralanan bilgisayar programları ise paket program olarak, bilimsel, teknik, araştırma mühendislik çizimi muhasebe vb. gibi konuya uygun firma bazlı olmayan bilgisayar firmalarının belirledikleri hedef kitlelere yönelik (sektöre özgü) olarak hazırlanan ve belirli bir süreyle kullanma hakkının belli bir bedelle satın alındığı bilgisayar programlarıdır. Bu programlar için kullanma hakkı sözleşme ile belirlenmiş ise bu süre ile orantılı süre belirlenmemişse, amortisman tebliğlerindeki 55. sırada belirlenen 15 yıl %6,66 oranı üzerinden amortisman ayrılması gerekir.

İşletmelerin gayri maddi haklar üzerinden amortisman ayırabilmeleri için gayri maddi hakların mutlaka işletme aktifinde kayıtlı olması gerekir. İşletme aktifinde kayıtlı olmayan ve sahip olunmayan gayri maddi haklar için amortisman ayrılması mümkün değildir.

Ancak, hak iddia etme, takibi, satışı, devri, iadesi gibi hususlar sebebiyle, mülkiyetine sahip olunan marka, patent ve faydalı modellerin, lisansların bedeli kaç lira olursa olsun aktifleştirilerek amortisman ayrılmasını tavsiye ederiz. İtfa süresi bittikten sonra da 1.-TL iz bedelle aktifte kayıtlı kalması gerekmektedir.

AYRICA, YURTDIŞINDAKİ TANINMIŞ FİRMALARIN UNVANLARI KNOW-HOW’LARI FRANCHISING YOLUYLA KULLANILMAKTADIR (Burger King, Hilton gibi). KARŞILIĞINDA AYLIK VEYA YILLIK HASILAT ÜZERİNDEN BELLİ BİR YÜZDE ÖDENMEKTEDİR. BU HAK SATIN ALINMADIĞI SÜRECE ÖDENEN PAY GİDER YAZILMAKTADIR.

Ancak, uygulamada bu tip bedellere ait faturalar çok geç gelmektedir. 3 aylık veya yıllık dönem kapanmış olabilir. Konu ile ilgili muhakkak bir sözleşme olduğu için, buna dayanılarak ay ve yıllık dönemler halinde GİDER TAHAKKUKU yapılması gerekmektedir. Aksi durumda ertesi yıla sarkan fatura tutarı dönemselliğe aykırı olarak sonraki yıl gider yazılamaz.

YUKARIDA YAZILI HAKLARIN YURTDIŞINA NAKTEN VEYA HESABEN ÖDEMELERİ (VEYA TAHAKKUKLARI) KVK 30’UNCU MADDESİNE GÖRE VERGİ KESİNTİSİNE VE SORUMLU SIFATIYLA KDV’NE TABİ OLDUĞUNDAN, BU HUSUSA DİKKAT EDİLMESİNİ, VERGİ ORANI İÇİN İKİLİ ANLAŞMALARA BAKILMASINI ÖNEMLE TAVSİYE EDERİM.

Şerif ARI

Yeminli Mali Müşavir