English

Dövizli işlemler nedeniyle oluşan kur farklarının muhasebe kayıtlarını hatırlatmak istiyoruz

Sirküler No: 750

Dövizli işlemler  önceki yılda yapıldığı halde  işlem tutarından kalan kısmın değerlenmesi veya tahsilatı ile ödenmesi  cari yılda  olabilmektedir. Bu nedenle cari yılda yapılan dövizli işlemlerin değerlemesinde ve tahsilatı ile ödenmesinde  oluşan kur farklarının muhasebe kayıtlarının farklılık arz etmesinden her bir durum ayrı ayrı açıklanacaktır. 

-Döviz kasasındaki nakit  yabancı paralar efektif alış kuru ile diğer dövizli işlemler ise döviz  alış kuru’yla  değerlemeye tabi tutulur. 

-Mal ve hizmet alım yada  satımından dolayı gerek önceki yıldan gelen gerekse cari yıla ait  alacak ve borçların  bakiye tutarlarına Katma Değer Vergisi içermesi  nedeniyle bu tutarların değerlenmesinde oluşan kur farklarından  iç yüzde yöntemiyle KDV’lerin ayrıştırılarak KDV’lerinin 198 ve 399 no.lu hesaplara kayıt edilerek, alıcılarla veya satıcılarla yapılacak mutabakatlarda uygunluk sağlanacağını düşünmekteyiz. 

KASA  HESABI ;

Dönem sonu değerlemelerinde, kasada bulunan yabancı para biriminden oluşan nakitler, efektif alış kuru ile değerlenir.

Yabancı paraların dönem sonu değerlemesi ve TL’ye dönüştürme işlemlerinde;

Olumlu  kur farkı, kasa hesabına borç karşılığında 646 no.lu hesaba alacak,

Olumsuz  kur farkı  ise kasa hesabına alacak karşılığında da 656 no.lu hesaba borç

kaydedilir. 

BANKALAR    HESABI ; 

Dönem sonu değerlemelerinde, bankalardaki döviz tevdiat hesaplarındaki mevcut yabancı paralar, döviz alış kuru ile değerlendirilir.

 Bankadaki yabancı paraların dönem sonu değerleme ve TL’ye dönüştürme işlemlerinde;

Olumlu kur  farkı  bankalar  hesabına borç,  karşılığında 646 no.lu hesaba alacak

Olumsuz kur farkı ise bankalar hesabına alacak, karşılığında  656 no.lu hesaba  borç

kaydedilir.

ALINAN ÇEKLER  , ALICILAR  VE ALACAK SENETLERİ  HESABI; 

Önceki yılda satılan, stoklar, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar nedeniyle döviz cinsinden veya dövize endeksli alınan çekler, senetsiz ve senetli alacakların geçici vergi dönemlerinde (yıl sonu dahil) değerlenmesi veya tahsil olunmasında oluşan kur farklarından;

Yurtiçi ve Yurtdışı alıcılara ait olanlarda; 

Olumlu kur farklarını alınan çekler,alıcılar veya alacak senetleri hesabına borç karşılığında 646 hesaba alacak kaydedilir. 

Olumsuz kur farklarını alınan çekler,alıcılar veya alacak senetleri hesabına alacak karşılığında 656 hesaba alacak kaydedilir. 

Cari yılda satılan, stoklar, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar nedeniyle döviz cinsinden veya dövize endeksli alınan çekler, senetsiz ve senetli alacakların satıldığı yılın sonuna kadar tahsilatlarında oluşan olumlu  veya olumsuz kur farklarının satışla ilişki olduğundan  geçici vergi dönemlerinde (yıl sonu dahil) değerlenmesi veya tahsil olunmasında oluşan kur farklarından; 

Yurtiçi alıcılara ait olanlarda; 

Olumlu kur farklarına ait tanzim edilen fatura alınan çekler,alıcılar veya alacak senetleri hesabına borç, karşılığında 600 no.lu hesaba alacak,(Değerleme işlemlerine ait ise 646 no.lu hesaba alacak) 

Olumsuz kur farklarını, çeki veren, alıcı veya senedi verenlerce tanzim olunan faturalara istinaden, 611 no.lu hesaba borç karşılığında, ilgili hesaba alacak kaydedilir.

(Değerleme işlemlerine ait ise 656 no.lu hesaba alacak) 

Yurtdışı alıcılara ait olanlarda; 

Olumlu kur farkları,(değerleme ve tahsilat işlemlerinde) alınan çekler,alıcılar ve alacak senetleri hesabına borç, karşılığında 601 no.lu hesaba alacak, 

Olumsuz kur farklarını, 611 no.lu hesaba borç karşılığında,ilgili hesaba alacak kaydedilir. (Yurt dışı satışlara ilişkin olumsuz kur farklarına  fatura  gerekmez). 

HİSSE SENETLERİ HESABI ; 

VUK 279 uncu maddesine göre hisse senetleri alış bedeliyle değerlenmesi gerektiğinden dövizle alınmış olsa dahi dönem sonlarında kur değerlemesine tabi tutulmaz. 

ÖZEL VE KAMU KESİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARI VE DİĞER MENKUL KIYMETLER HESABI ; 

Bu tür kıymetler borsada rayici yoksa ve dövize dayalı ise dönem sonlarında kur değerlemesine tabi tutulurlar. Değerleme sonucunda oluşacak; 

Olumlu kur farklarını bu hesaplara borç, 646 hesaba alacak kaydedilir.

Olumsuz kur farklarını bu hesaplara alacak, 656 hesaba borç kaydedilir.

Not: Bu kıymetler için ayrıca dönem sonu getirileri için gelir tahakkuku yapılması gerekir. 

VERİLEN ÇEKLER ,SATICILAR VE BORÇ SENETLERİ  HESABI ; 

Önceki yılda  satın alınan  stoklar,maddi ve maddi olmayan duran varlıklar nedeniyle döviz cinsinden  verilen çekler,senetsiz ve senetli borçlar cari yıla ait  geçici vergi dönemlerinde değerlenmesi  sırasında  veya ödenmesi halinde  oluşan; 

Olumlu kur farkları verilen çekler,satıcılar ve borç senetleri hesabının borç,karşılığında 646 no.lu hesaba alacak, 

Olumsuz kur farkları ise ilgili hesabının alacağına, karşılığında  ise 780 no.lu hesaba borç; 

Cari yılda satın alınanlarla ilgili olarak,satın alma yılındaki  geçici vergi  dönemlerinde değerlenmesinde ve ödenmesinde ortaya çıkan ;(*) 

Olumlu kur farkları; 

Satın alınan stok ise bu emtiaların işletme stoklarına  henüz girmemiş olanlarının maliyetine ilave için ilgili stok hesabına borç, karşılığında verilen  çekler,satıcılar  ve borç senetleri  hesabına  alacak, 

Satın alınan iktisadi kıymet ise aktifleştirildiği dönemin sonuna kadar olanların iktisadi kıymetlerin maliyetine ilavesi için ilgili iktisadi kıymetin kayıt edildiği hesaba borç, karşılığında verilen  çekler,satıcılar  ve borç senetleri  hesabına  alacak, 

Olumsuz kur farkları; 

Satın alınan stok ise bu emtiaların işletme stoklarına henüz girmemiş olanlarının maliyetinden tenzili için ilgili stok hesabına alacak, karşılığında verilen  çekler,satıcılar  ve borç senetleri  hesabına borç, 

Satın alınan iktisadi kıymet ise aktifleştirildiği dönemin sonuna kadar olanların iktisadi kıymetlerin maliyetinden tenzili  için ilgili iktisadi kıymetin kayıt edildiği hesaba alacak, karşılığında verilen  çekler,satıcılar  ve borç senetleri  hesabına  borç kaydedilir. 

Not;(*) Ayrıca,satın alınan iktisadi kıymetlerin ilk yılında, emtianın ise stoklara girinceye kadar ortaya çıkan kur farklarının maliyetle ilişkilendirilmesi zorunludur. Keza, iktisadi kıymetlerle ilgili ikinci yılda oluşan olumlu/olumsuz kur farklarının iktisadi kıymetin maliyeti ile ilişkilendirilmesi yada doğrudan gider (780 hesaba) yazılması ihtiyaridir. Fakat 3 üncü yıldan itibaren 2 inci yıl hangi yöntem seçilmiş ise onun devam ettirilmesi gerekir. 

VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HESABI ;

Döviz üzerinden verilmiş olan depozito ve teminatların dönem sonlarında değerlenmesi sonucunda ortaya çıkan; 

Olumlu kur farkları bu hesaplara borç, 646 hesaba alacak,

Olumsuz kur farkları bu hesaplara alacak, 656 hesaba borç kaydedilir. 

ORTAKLARDAN, İŞTİRAKLERDEN, BAĞLI ORTAKLIKLARDAN , PERSONELDEN  VE DİĞER ALACAKLAR HESABI; 

Döviz cinsinden Ortaklara, İştiraklere, Bağlı Ortaklıklardan, Personelden ve Diğer Alacaklara nakit borç verme, mal veya hizmet satışından doğan alacakların  önceki yılda gerçekleştirilen işlemlerden, bu döneme sarkan kısmının bu dönemde değerlemesi, tahsilatında ve cari döneme ait kısmının değerlemesinde oluşan  olumlu kur farkları ilgili hesaba borç karşılığında 646 no.lu hesaba alacak,

Ayrıca cari döneme ait kısmın cari yılın sonuna kadar tahsilatlarında oluşan olumlu kur farkları ilgili hesaba borç karşılığında 602 no.lu hesaba alacak, olumsuz kur farklarının ise  ilgili hesaba alacak karşılığında 656 no.lu hesaba borç kaydı yapılmalıdır.

Bu tür borçlanma işlemlerini   finansman hizmeti olarak değerlendirilmesi nedeniyle değerleme ve tahsilatlarda  oluşan kur farkları üzerinden ödemenin gerçekleştiği dönemde %18 oranında KDV hesaplanarak fatura edilmesi gerekmektedir. 

ALINAN AVANSLAR VE ALINAN DİĞER AVANSLAR  HESABI;

Alınan dövize dayalı avansların dönem sonu değerlemesinde yada işlem gerçekleşmediği için alınan avans geri ödendiğinde oluşan; 

Olumlu kur farkı bu hesaplara borç, 646 hesaba alacak kaydedilir.

Olumsuz kur farkı bu hesaplara alacak, 656 hesaba borç kaydedilir. 

BANKA KREDİLERİ : 

Önceki yılda alınıp cari yıla devreden bakiye ile  cari yılda işletmenin finansmanı için alınan banka kredileri tutarlarının cari yıla ait geçici vergi dönemlerinde değerlemesinde veya ödemelerinde ortaya çıkan; 

Olumlu kur farkları ilgili hesaba borç karşılığında 780 no.lu hesaba alacak,

Olumsuz kur farkları ise 780 no.lu hesaba borç karşılığında ilgili hesaba alacak kaydedilir. 

Not;(**) Ancak, alınan banka kredileri ile satın alınan iktisadi kıymetlerin ilk yılında, emtianın ise stoklara girinceye kadar ortaya çıkan kur farklarının maliyetle ilişkilendirilmesi zorunludur. Keza, iktisadi kıymetlerle ilgili olarak ikinci yılda oluşan olumlu/olumsuz kur farklarının iktisadi kıymetin maliyeti ile ilişkilendirilmesi yada doğrudan gider (780 hesaba) yazılması ihtiyaridir. Fakat 3 üncü yıldan itibaren 2 inci yıl hangi yöntem seçilmiş ise onun devam ettirilmesi gerekir.

VERİLEN (İŞ, PERSONEL, SİPARİŞ) AVANSLAR HESABI;

Verilen dövize dayalı avansların dönem sonu değerlemesinde oluşan;

Olumlu kur farkları bu hesaplara borç, 646 hesaba alacak kaydedilir.

Olumsuz kur farkları bu hesaplara alacak, 656 hesaba borç kaydedilir.

İşlem gerçekleşmediği için avans geri alınıyorsa tahsilâtta oluşan;

Olumlu kur farkları bu hesaplara borç, 646 hesaba alacak kaydedilir.

Olumsuz kur farkları bu hesaplara alacak, 656 hesaba borç kaydedilir.

(***) İktisadi kıymet alımı nedeniyle verilen sipariş avanslarından önceki yıldan devreden kısmının ve cari yılda verilmiş olan kısmının  iktisadi kıymetin aktifleştirildiği dönem sonuna kadar süredeki gecici vergi dönemlerinde  değerlenmesi sonucu oluşan olumlu ve olumsuz kur farkları iktisadi kıymetin maliyetine ilave ve tenzil edilmesi şeklinde kayıt edilmelidir. 

FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİ:

Döviz cinsinden düzenlenen finansal kiralama sözleşmelerine ilişkin iktisadi kıymetin iktisap edildiği  yılın sonuna kadar ortaya çıkan kur farkları ilgili kıymetin  maliyetine eklenmesi veya tenzil edilmesi gerekmektedir.

Bu nedenle cari dönemde yapılan  finansal kiralama işlemleriyle ilgili 301, 302, 401 ve 402 nolu hesapların cari yıla ait geçici vergi dönemlerinde değerlemesi  ortaya çıkan olumlu kur farkları 302,402 no.lu hesaba borç, karşılığında 301 ve 401 hesaplara alacak, olumsuz kur farkları ise 301 ve 401 hesaplara borç, karşılığında 302,402 no.lu hesaplara alacak kayıt edilir.

Önceki yılda yapılan sözleşmelere ait bakiyelerin cari yılda değerlemesi sonucu ortaya çıkan olumlu kur farkları 646 – Kambiyo Karları Hesabına, olumsuz kur farkları ise 780-Finansman Giderleri Hesabına kaydedilir.

Not;(****) Kiralamanın ilk yılında ortaya çıkan kur farklarının maliyetle ilişkilendirilmesi zorunludur. Keza, iktisadi kıymetlerle ilgili olarak ikinci yılda oluşan olumlu/olumsuz kur farklarının iktisadi kıymetin maliyeti ile ilişkilendirilmesi yada doğrudan gider (780 hesaba) yazılması ihtiyaridir. Fakat 3 üncü yıldan itibaren 2 inci yıl hangi yöntem seçilmiş ise onun devam ettirilmesi gerekir. 

ORTAKLARA, İŞTİRAKLERE, BAĞLI ORTAKLIKLARA, PERSONELE BORÇLARI

Önceki yılda ve cari yılda oluşan ortaklara, iştiraklere, bağlı ortaklıklara ve personele olan borçlar geçici vergi dönemlerinde değerlenmesi veya tahsil olunmasında oluşan kur farklarından; 

Olumlu kur farkları bu hesaplara borç, 646 hesaba alacak kaydedilir.

Olumsuz kur farkları bu hesaplara alacak, 780 hesaba borç kaydedilir.

Not: Ancak, ortaklardan, iştiraklerden ve bağlı ortaklıklardan alınan borç doğrudan doğruya bir iktisadi kıymetin satın alınmasında kullanılmış ise; satın alınan iktisadi kıymetlerin ilk yılında, ortaya çıkan kur farklarının maliyetle ilişkilendirilmesi zorunludur. Keza, bu iktisadi kıymetlerle ilgili olarak ikinci yılda oluşan olumlu/olumsuz kur farklarının iktisadi kıymetin maliyeti ile ilişkilendirilmesi yada doğrudan gider (780 hesaba) yazılması ihtiyaridir. Fakat 3 üncü yıldan itibaren 2 inci yıl hangi yöntem seçilmiş ise onun devam ettirilmesi gerekir. 

  Yukarıdaki açıklamaları tablo şeklinde gösterilecek olursak;

Hesap Kodu Hesap Açıklaması LEHE (Önceki Yıl Bakiye Değerlemesi) ALEYHE (Önceki Yıl Bakiye Değerlemesi) LEHE (Cari Yıldaki İşlemler) ALEYHE (Cari Yıldaki İşlemler) LEHE (Önceki Yıl Bakiye Ödeme) ALEYHE (Önceki Yıl Bakiye Ödeme) LEHE (Cari Yıl Ödeme) ALEYHE (Cari Yıl Ödeme)
100 Döviz Kasası - - 646 656 - - 646 656
101 Alınan Çekler 646 656 646 656 646 656 600-601 611
102 Bankalar - - 646 656 - - 646 656
103 Verilen Çekler 646 780 Bkz(*) Bkz(*) 646 656 Bkz(*) Bkz(*)
108 Diğer Hazır Değerler 646 656 646 656 646 656 646 656
111, 112 ve 118 Özel ve Kamu Kesimi Tahvil senet ve Bonoları ve Diğer Menkul Kıymetler 646 656 646 656 - - - -
120 Alıcılar 646 656 646 656 646 656 600/601 611
121 Alacak Senetleri 646 656 646 656 646 656 600/601 611
124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri 646 656 646 656 646 656 646 656
126 Verilen   Depozito ve Teminatlar 646 656 646 656 646 656 646 656
127 Diğer Ticari Alacaklar 646 656 646 656 646 656 602 656
131 Ortaklardan Alacaklar 646 656 646 656 646 656 602 656
132 İştiraklerden Alacaklar 646 656 646 656 646 656 602 656
133 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar 646 656 646 656 646 656 602 656
135 Personelden Alacaklar 646 656 646 656 646 656 602 656
136 Diğer Çeşitli Alacaklar 646 656 646 656 646 656 602 656
159 Verilen Sipariş Avansları 646 656 646 656 646 656 646 656
196 Personel Avansları 646 656 646 656 646 656 646 656
259 Verilen Avanslar 646 656 Bkz(***) Bkz(***) 646 656 Bkz(***) Bkz(***)
300, 400 Banka Kredileri 780 780 Bkz(**) Bkz(**) 780 780 Bkz(**) Bkz(**)
301, 401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar 646 656 646 656 646 656 Bkz(****) Bkz(****)
302, 402 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) 646 656 646 656 646 656 Bkz(****) Bkz(****)
303 Uzun Vadeli Kredilerin Anapara Taksit ve Faizleri 646 646 646 656 646 656 646 656
320- 420 Satıcılar 646 656 Bkz(*) Bkz(*) 646 656 Bkz(*) Bkz(*)
321- 421 Borç Senetleri 646 656 Bkz(*)   Bkz(*) 646 656 Bkz(*) Bkz(*)
331- 431 Ortaklara Borçlar 646 780 646 780 646 656 646 656
332- 432 İştiraklere Borçlar 646 780 646 780 646 656 646 656
333- 433 Bağlı Ortaklıklara Borçlar 646 780 646 780 646 656 646 656
336- 436 Diğer Çeşitli Borçlar 646 656 646 656 646 656 646 656
340- 440 Alınan Sipariş Avanslar 646 656 646 656 646 656 646 656
349- 449 Alınan Diğer Avanslar 646 656 646 656 646 656 646 656

CARİ YILDAKİ  GEÇİCİ VERGİ DÖNEMLERİ İTİBARİYLE   YAPILAN DEĞERLEME İŞLEMLERİNİN, ERTESİ GÜN TERS KAYITLA İPTAL EDİLMESİNİN UYGUN OLACAĞINI DÜŞÜNÜYORUZ.

Bilgilerinize sunarız. 

Ş.A. Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.

PDF olarak görüntülemek için tıklayınız…